ÖLÇEK NEDİR.?

 

 

    Gemi modelciliğinde ölçek, modeli yapılacak olan deniz vasıtasının gerçeğine göre ne kadar küçültüldüğünün oranıdır. Ölçeği formül olarak vermek  gerekirse,

 

   Gerçek uzunluk = Model üzerindeki uzunluk * ölçek paydası

Örn: Gerçekteki boyu 9 metre olan bir sandalın modelini yapmak istiyoruz. Eğer ki biz bu sandalı 1/16 ölçekte yapmak istersek yapacağımız modelin boyutu,

 

    9 = model boyu * 16                   Model boyu = 9/16 = 0,5625 mt = 56,25 cm  olmaktadır.     

 

    Modelin yapımı sırasında kullanılacak planın ölçeğinin doğru seçilmesine özellikle dikkat edilmelidir. Planı oluşturan paftaların ölçeklerinin de aynı olması gerekmektedir. Modele başlamadan önce bu hususların özenle gözden geçirilmesi gerekir. Seçilen ölçek, modelin detayları kaybedecek kadar küçük ve modeli abartılı bir şekilde büyük gösterecek değerde olmamalıdır.

 

    Modelci yapmak istediği modelin planını istediği ölçekte bulamayabilir. Bu durumda iki alternatifi var.

 

1- Elindeki planı tarayıcı vasıtası ile dijital ortama aktarıp, bilgisayar yardımı ile uygun yazılım ( örn- photoshop ) kullanarak planı ölçeklendirebilir.

 

2-Fotokopi makinesi veya ozalitçide, elindeki planı belli oranda küçülterek yada büyülterek istediği ölçekte çıktı alabilir. Böyle bir durumda aşağıdaki tablo kullanılarak küçültme yada büyülme oranları seçilebilir.

Örn: Aşağıdaki tabloda sarı ile işaretlenmiş hücrelerden bir örnek verelim. Elimizdeki plan 1/24 ölçekli bir plan. Biz modeli 1/32 ölçekli yapmak istiyoruz. Bu durumda planımızı fotokopicide %75 oranında küçülttürmeliyiz. Hesaba dökersek  25 / 32 = 0,75 = %75 eder.

  Bu tür ölçekle oynama yöntemlerinde dikkat edilmesi gereken iki kural vardır. Eğer elimizdeki planda çizgiler kalın ise bu planı büyülttüğümüzde çizgiler daha da kalınlaşarak  hata oranını arttıracaklardır. Esas planın çok küçük olması durumunda ise büyülttüğümüz planda bir çok detayın eksik ve anlaşılmaz olma olasılığı vardır.

 

Ölçek Büyültme/küçültme oran tablosu

 

 
1/200
1/192 1/144 1/100 1/96 1/76 1/72 1/50 1/48 1/35 1/32 1/25
1/24
1/200
100.00%
104.17%
138.89%
200.00%
208.33%
263.16%
277.78%
400.00%
416.67%
571.43%
625.00%
800.00%
833.33%
1/192
96.00%
100.00%
133.33%
192.00%
200.00%
252.63%
266.67%
384.00%
400.00%
548.57%
600.00%
768.00%
800.00%
1/144
72.00%
75.00%
100.00%
144.00%
150.00%
189.47%
200.00%
288.00%
300.00%
411.43%
450.00%
576.00%
600.00%
1/100
50.00%
52.08%
69.44%
100.00%
104.17%
131.58%
138.89%
200.00%
208.33%
285.71%
312.50%
400.00%
416.67%
1/96
48.00%
50.00%
66.67%
96.00%
100.00%
126.32%
133.33%
192.00%
200.00%
274.29%
300.00%
384.00%
400.00%
1/76
38.00%
39.58%
52.78%
76.00%
79.17%
100.00%
105.56%
152.00%
158.33%
217.14%
237.50%
304.00%
316.67%
1/72
36.00%
37.50%
50.00%
72.00%
75.00%
94.74%
100.00%
144.00%
150.00%
205.71%
225.00%
288.00%
300.00%
1/50
25.00%
26.04%
34.72%
50.00%
52.08%
65.79%
69.44%
100.00%
104.17%
142.86%
156.25%
200.00%
208.33%
1/48
24.00%
25.00%
33.33%
48.00%
50.00%
63.16%
66.67%
96.00%
100.00%
137.14%
150.00%
192.00%
200.00%
1/35
17.50%
18.23%
24.31%
35.00%
36.46%
46.05%
48.61%
70.00%
72.92%
100.00%
109.38%
140.00%
145.83%
1/32
16.00%
16.67%
22.22%
32.00%
33.33%
42.11%
44.44%
64.00%
66.67%
91.43%
100.00%
128.00%
133.33%
1/25
12.50%
13.02%
17.36%
25.00%
26.04%
32.89%
34.72%
50.00%
52.08%
71.43%
78.13%
100.00%
104.17%
1/24
12.00%
12.50%
16.67%
24.00%
25.00%
31.58%
33.33%
48.00%
50.00%
68.57%
75.00%
96.00%
100.00%

 

 

    Ölçek konusunda birçok modelcilik dallarının belirlediği kendi standartları bulunmaktadır. Bunların başında tren modelciliği gelir. Ölçeklerini bu belirledikleri standartlara uygun olarak seçerler ve oluşturdukları dioramalarda ölçeklerine uygun materyal bulabilirler. (Örn: ağaçlar, insanlar vb.). Sizde eğer bir balıkçı barınağı dioraması yapmayı düşünüyorsanız, ölçeğinizi tren modelcileri standartlarında seçmenizde fayda vardır. Ağaçlarınızı, duvar taşlarını, balıkçınızı  piyasadan rahatlıkla bulabilirsiniz.

 

     Yıllardır araştırmama rağmen gemi modelciliği ve ölçeklendirme konusunda standart kabul edilmiş herhangi bir belgeye veya bilgiye rastlamadım. Dünya gemimodelcileri federasyonu olan naviganin sitesini köşe bucak gezmeme rağmen böyle bir  ölçeklendirme standardı olmadığını gördüm. Elimdeki kitaplardan ve internetten edindiğim bilgiler doğrultusunda ortaya çıkarttığım bilgileri paylaşayım.

 

    Model tren ölçek standartları:

 

    G scale:  1/32  

    O scale  :  (US) 1/48    (BR) 1/43    (EUR) 1/45 

    S scale   :   1/64 

    OO scale:   1/76 

    HO scale:  1/87 

    TT scale:  1/120 

    N scale:  1/160 

    Z scale:  1/220

 

Wolfram Zu Mondfeld in yazdığı Historic ship model isimli kitapta verilen amerikan ve ingiliz gemi modelciliği ölçek standartları.

 

1'-1'' = 1:12

4'-3''= 1:16

2'-1''=1:24

8'-3''=1:32

4'-1''=1:48

25'-6''=1:50

16'-3''=1:64

25'-4'=1:75

8'-1''=1:96

16'-1''=1:192

 

 

Gemi modelciliğinde elinize geçebilecek plan ölçekleri ve karşılıkları.

 

İNÇ

 

FEET

 

METRİK

İNÇ

 

FEET

 

METRİK

1" - 1' = 1/12 15/64" - 1' = 1/51
7/8" - 1' = 1/14 7/32" - 1' = 1/55
13/16" - 1' = 1/15 13/64" - 1' = 1/59
3/4" - 1' = 1/16 1/5" - 1' = 1/60
11/16" - 1' = 1/17 3/16" - 1' = 1/64
2/32" - 1' = 1/18 11/64" - 1' = 1/70
5/8" - 1' = 1/19 1/6" - 1' = 1/72
19/32" - 1' = 1/20 5/32" - 1' = 1/76
9/16" - 1' = 1/21 1/8" - 1' = 1/96
35/64" - 1' = 1/22 7/64" - 1' = 1/110
1/2" - 1' = 1/24 1/10" - 1' = 1/120
31/64" - 1' = 1/25 3/32" - 1' = 1/128
29/64" - 1' = 1/26 1/12" - 1' = 1/144
7/16" - 1' = 1/27 5/64" - 1' = 1/153
27/64" - 1' = 1/28 1/16" - 1' = 1/192
13/32" - 1' = 1/29,5 3/64" - 1' = 1/256
3/8" - 1' = 1/32 30' Feet - 1" İnç = 1/250
23/64" - 1' = 1/33 1/32" İnç - 1' = 1/384
11/32" - 1' = 1/35 60' Feet - 1" İnç = 1/500
21/64" - 1' = 1/36,5  50' Feet - 1" İnç = 1/600
5/16" - 1' = 1/38 1/64" İnç - 1' Feet = 1/767
3/10" - 1' = 1/40 120' Feet - 1" İnç = 1/1000
9/32" - 1' = 1/42 100' Feet - 1" İnç = 1/1200
17/64" - 1' = 1/45 200' Feet - 2" İnç = 1/1200
1/4" - 1' = 1/48 400' Feet - 2" İnç = 1/2400

 

'' işareti inç - pus - parmak birimlerini ifade eder   1'' = 25,4 mm

' işareti feet - kadem - ayak birimini ifade eder     1'= 304,8 mm

 

FORMÜLLER

 

Amerikan ve İngiliz ölçeğini, metrik ölçeğe çevirmek için formül:

 

Metrik ölçek =12 / ingiliz ölçeği oranı

 

Misal: 12 / (11/32) = 35            yani : 1/35


 

Metrik ölçeği, Amerikan ve İngiliz ölçeğine çevirmek için formül:

 

İngiliz ölçeği =12 / metrik ölçek oranı

 

Misal: 12 / 35 = 0,34 desimal inç = 11/32


 

Amerikan ve ingiliz ölçeği kullanarak gerçek ölçüden, model ölçüsünün bulunması:

 

46' uzunluğundaki  gerçek bir kayığın,  ¼”-1’ ölçekte çizilmiş planında model boyu ne olacaktır.?

 

Formül : gerçek ölçü (feet) x ölçek (inch)  = 46 x 1/4 = 11,5'' = 29,2 cm

 

                                                                        

27 Temmuz 2008 Nihat KARALAR