ÇITA BÜKME ( Şekillendirme ) TEKNİKLERİ

 

 

    Çıta şekillendirme, gemi modelciliğinde öğrenilmesi gerekli ilk tekniklerinden birisidir. Yıllardır modelciler kendilerine özgü teknikler geliştirmiş ve kolayına gelen yöntemi uygulamıştır. Sizler de aşağıda bahsedeceğim yöntemlerden biri veya birkaçını seçerek kendi stilinizi oluşturabilirsiniz.

    Her yöntemin kendisine göre avantajları ya da dezavantajları vardır. Bu durumlar ve ağacın damarlı yapısı göz önünde bulundurularak ilgili teknik seçilmeli ve çıta şekillendirme yöntemi uygulanmalıdır. Aksi takdirde modelinizde istenmeyen görüntülerle karşılaşabilirsiniz.

 

    Çıta bükme ( şekillendirme ) yöntemleri ;

 

1-  Islatarak çıta şekillendirme.

2-  Havya yardımı ile ısıtarak çıta şekillendirme.

3-  Ütü yardımı ile ısıtarak çıta şekillendirme.

4-  Kalıplama yöntemi ile çıta şekillendirme.

5-  Amonyaklı su kullanarak çıta şekillendirme.

6-  Buhar yöntemi ile çıta şekillendirme.

7-  Ezerek çıta şekillendirme.

8-  Çentik atma  ile çıta şekillendirme.

9-  Silindir yöntemi ile çıtayı şekillendirme.

10-Mantua marka çıta makinesi kullanarak çıta şekillendirme.

 

 

 

1-ISLATARAK ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Çıta şekillendirme yöntemlerinin en kolay yöntemidir. Çıtaların tüm yüzeylerinin suda bekletilmesiyle uygulanır. Suyu damarlarına çeken ağaç esnek bir yapıya sahip olur ve bükülmesi kolaylaşır. Bu yöntem çıtaların hafif kavis yapması gereken yerlerde ve yumuşak ağaç ( ıhlamur vb.) kullandığımız durumlarda rahatlıkla  uygulanabilir. Çıtaları ıslatırken bir leğen, gideri tapa ile kapatılmış bir lavabo veya benim plastik kalorifer borularından yaptığım içine 1 metre uzunluğunda çıtaları bile rahatlıkla koyabildiğim aparat yardımı ile kolayca ıslatabilirsiniz. Ortalama 3-4 saatlik bekleme yeterli olacaktır.

 

Leğen yardımı ile çıta ıslatma.

Kalorifer borusu aparatı ile çıta ıslatmak.

 

2- HAVYA YARDIMI İLE ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Havyanın ısısından faydalanarak çıtamızı rahatlıkla şekillendirebiliriz. Bir elektrikli havya 200-250 derece arasında bir ısı verebilmektedir. Çıtalarımızı havyanın ısısından yanmamaları için yukarıda bahsedilen çıta ıslatma tekniğini uygulayarak ıslattıktan sonra bu tekniği uygulamalıyız. Kısa zaman aralıklarında ve çıtaya istediğimiz formu verene kadar havya çıta temasına  devam edilmelidir. Uzun süre havya çıta temasında ve çıtaları ıslatmadan uyguladığımız durumlarda çıtalarda yanmalar oluşacak ve çıtalarımız kullanılmaz duruma geleceklerdir. Tecrübe ile kendi ayarınızı bulabilirsiniz.

 

Çıta bükme havyası

Çıta bükme havya mastarı

Şekillendirilmiş çıtalar

 

 

Elinizdeki mevcut havyayı mengeneye sıkıştırarak çıtalarınızı şekillendirebilirsiniz.

 

3-ÜTÜ YARDIMI İLE ISITARAK ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Eğer ki havyanız yok ise evinizdeki mevcut ütüyü kullanarak çıtalarınızı şekillendirebilirsiniz. Havya yöntemi ile aynı adımları izleyiniz. İşlemden önce çıtaları ıslatmayı unutmayınız.

 

Ütü yardımı ile çıta şekillendirme.

 

4-KALIPLAMA YÖNTEMİ İLE ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Çıtayı modelde takacağınız yerin bir kalıbını çıkartınız. Çıtayı ıslattıktan sonra bu kalıba takınız ve akabinde ısıtınız. Isıtma işleminde evdeki mevcut fırını kullanabilirsiniz.

 

Kalıp hazırlanıyor.

Çıta kalıba takılıyor.

Islatılarak fırınlanıyor.

 

5- AMONYAKLI SU KULLANILARAK ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Şekil vermek istediğiniz çıtayı amonyak karıştırılmış ılık suda bekleterek yumuşatabiliyorsunuz, suya karıştırmanız gereken amonyak miktarını ahşabın kalınlık ve sertlik derecesine göre deneyerek bulmak gerekiyor. İlk etapta %20 gibi bir karışım yeterli olabilmekte. Bu karışımda ahşap 2-3 saat bekletiliyor ama bu sürede ahşabın sertlik derecesine göre değişebiliyor. Ahşap amonyakla yumuşadıktan sonra çok hassaslaşıyor ve dikkatli çalışılması gerekiyor. Ayrıca en büyük dezavantajı ahşabın renginde değişiklik yapması. Bu yöntemi uyguladıktan sonra ahşap doğal efektini kaybediyor.

    Formunu verdiğiniz ahşabı fazla bastırmadan çaktıktan sonra iyice kuruyana kadar fön makinesi ile kurutun, sonra yapıştırma işlemini yapabilirsiniz. Amonyağı eczanelerden rahatlıkla temin edebilirsiniz.

Dikkat: mutlaka havalandırması olan bir yerde deneyin, tercihan balkonda, çok rahatsız edici kokuyor ve solunum yollarını tahriş edebilir.

 

Ahşap serum hortumuna amonyak karışımı ile hapsedilmiş.

Kalıba alındıktan sonra kurutuluyor.

 

6-BUHAR YÖNTEMİ İLE ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Düdüklü tencerenin buhar tahliyesine taktığımız uzunca bir hortum içerisine çıtamızı yerleştiriyoruz. Akabinde tencere içerisine su koyarak kaynamaya bırakıyoruz. Buhar tahliyesinden çıkan buhar taktığımız hortum içerisinden geçerken çıtamıza nüfuz ediyor ve yüksek ısıya maruz kalan çıta yumuşuyor. Yumuşama işlemi gerçekleştikten sonra bardak kenarı gibi yuvarlak bir yüzeye takılarak kurumaya bırakılıyor.

 

Düdüklü tencere düzeneği

Yumuşayan çıtalar kuruyor.

 

    Ayrıca çaydanlık buharından da faydalanarak  çıtaya şekil vermek mümkündür. Bu konu ile ilgili detaylı bilgiye bu linkten  " www.bendenizciyim.com/muren/joffre/joffre9.htm " ulaşılabilir.

 

Çıta kaynatılıyor

Kalıp ısıtılıyor

Yumuşamış çıta ısınan kalıpta şekillendiriliyor.

işte çıta.

 

7-EZEREK ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Evdeki pense ve kargaburnunu basit bir çıta ezme aleti olarak kullanabiliriz. Çıtayı belirli aralıkla ezerek şekillendirebiliriz. Bu yöntemde çıta deformasyona uğradığından Dikkatli çalışılması gerekmektedir.

Keskili pense

Keski kısmına kurşun takılıyor.

Belirli aralıklarla eziliyor.

 

   Kargaburnun ucuna ufak bir müdahale ile güzel bir çıta ezme aleti yapabiliriz. Dikkat edilmesi gereken nokta kargaburnunun ağız içerisinin düz bir yapıya sahip olmasıdır. Aksi taktirde diş izleri çıtamıza çıkacaktır.

Ağzı tırmaksız bir kargaburnu

Tek ağzını taşlayarak elde edeceğimiz şekil.

 

8-ÇENTİK ATMA YÖNTEMİ İLE ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

    Çıtaya ezme yönteminde olduğu gibi maket bıçağı yardımı ile belirli aralıklarda çentikler atılarak çıtanın direnci kırılır. Bu yöntemde de çıtanın tek yüzünde çentik izleri oluşacağından, çıtanın  tek yüzünün  görünmeyeceği durumlarda kullanılmalıdır.

 

Çentik atılıyor

Direnci kırılmış çıta

Mantua firmasının ürettiği çıta çentik atma aleti

 

 

9- SİLİNDİR YÖNTEMİ İLE ÇITAYI ŞEKİLLENDİRME

 

    Çıtayı düz bir zemine yatırın, üzerinden yuvarlak bir cam  şişe, boru veya silindiri  yuvarlayarak geçirin. Bu yöntemde silindirin sert olması gerekli, zemin sertliğini ise ahşaba ve büküm eğrisine göre değişken seçebilirsiniz (sert zemin az eğim, yumuşak zemin çok eğim). Önce sert zemin ile başlayın, akabinde  zemini (çok katlı gazete kağıdı gibi..) yumuşak seçerek eğimi arttırabilirsiniz.

    Silindirin çıtaya dik olarak çekilmesi, çıtanın doğrultusunda eğimini sağlar. Çıtaya açılı olarak silindir çekilmesinde  ise; çıtaya dönerek eğim verir ki bu da sarma işleminde çok faydalı olabilir.

 

 

10-MANTUA MARKA ÇITA BÜKME MAKİNESİ KULLANARAK ÇITA ŞEKİLLENDİRME

 

   Mantua firmasının ürettiği bu aletle çıtaları şekillendirmeden önce ıslatarak yumuşatmamız gerekmektedir. Bu aletle şekillenen çıtaların iç  yüzünde diş izi oluşmaktadır. Çıtanın  tek yüzünün  görünmeyeceği durumlarda kullanılmalıdır. Maksimum 1,5 mm çıtaları şekillendirebilmektedir.

 

Mantua firmasının ürettiği çıta bükme aleti

 

 

20 Temmuz 2008 Fatih KARALAR