MODEL GEMİLERDE SARMA İŞLEMİ

 

(YENİ BAŞLAYANLAR İÇİN MODEL BASİT GEMİ MODELİ SARIMI)

 

1.Basit kaplama sonucunda, boyanmamış ve bitirilmiş güzel bir tekne ortaya çıkacaktır. Doğal ahşapta mutlaka kendine özgü değişik ölçekte desenler olacaktır. Bu nedenle kaplama sırasında, ağaçların renk ve desenleri dikkate alınarak kaplama elemanları seçilmelidir. Ayrıca kaplama birleşme yerlerinde, kaplamaların farklı desenlerdeki yüzeylerinin yan yana gelmesinden farklı nakışlar sergilenecektir. Model gemide kaplama işinin akıcılığını ve güzelliğini, kullanılan ağacın damar deseni ve farklı kaplamaların ince renk çeşitlemeleri ortaya çıkaracaktır. (Resim.8) Güzel desenli bir ahşap parçasının bir diğeri ile yan yana gelmesinden ayrıntılı efektler meydana gelecektir.

 

Resim-8

 

VALE” VE “KILAVUZ” KAPLAMALARIN PRUVAYA YERLEŞTİRİLMESİ.

İlk atılan kaplama elemanının pozisyonu, postaların üst sınırını gösterecektir. Eski gemilerde “Vale” (Resim: 8) olarak adlandırılan bu kaplamalar, kendisinden sonra bitişik olarak döşenecek olan kaplamalara, kendisine paralel olarak yön verecektir. Bazı gemilerde ilk olarak yerleştirilen en alttaki bir kaplama üzerine iki veya üç “Vale” atılabilir. (Resim: 9) Daha yeni gemilerde, “Kılavuz” kaplama olarak adlandırılan ilk kaplamalar, güvertenin kenarını gösteren tahtalardır.(Resim: 14) “Vale veya “Kılavuz” kaplama tahtaları yerlerine doğru olarak yerleştirilmezse, kaplama esnasında bu kaplamalarda meydana gelen sapmalar daha sonra yerlerine yerleştirilecek kaplamalarda da devam edecektir. Bu sebeplerden dolayı “Vale” ve Kılavuz” kaplamalarının yerleştirilmesinde çok dikkat gösterilmesi gerekir ki, bu kaplamalar geminin temel taşları olacaktır. (Resim:8)

Yukarıda izah edilen sebeplerden dolayı sancak ve iskele tarafındaki “Vale” veya “Kılavuz” elemanları yerlerine yapıştırılmadan önce  bir kaç kez planına uygun olarak yerinde prova edilmeli. Gerekirse iğne ile yerlerine geçici olarak sabitlenmeli ve birkaç adım geriden gözle kontrolü yapılmalıdır. Baş ve kıç bodoslama yivleri ve tüm postalar üzerindeki pozisyonlarının düzgün olmasından sonra “Vale” veya “Kılavuz” kaplamaları yerlerine yapıştırılmalıdır. Yapıştırma işleminden sonra da gözle tekrara kontrol etmekte fayda vardır. “Sök tekrar yap” kısır döngüsü içinde sorunlarla boğuşmaktansa düşünerek işlem sırasına göre çalışmak tavsiyemizdir.

“Vale” ve “Kılavuz” kaplama genellikle küpeşte kenarları düzlüğünde uzanırlar. Orta bölümden ileride ana güverteden bir dereceye kadar daha yüksek olarak yayılacaktır. Güvertesi dolu olan gemilerde kıça doğru olan kılavuz kaplamalar güvertenin düzlüğünden yukarı çıkabilir. Eğer tekne kıç güvertesine sahipse kılavuz kaplama, süpürgelik şeklinde kıç yatırmasına uzanırlar. “Vale” ve “Kılavuz” kaplamalarda inceltme yapılmaz.

 

Bir kaplama ucunu, “vale” veya “kılavuz” kaplama olarak pruvada yerleştirileceği yive uygun olarak keserek ve zımpara kullanarak şekillendirin. Yiv kanalını temizleyin. Kaplamaların dönüş açılarına göre posta kenarlarının pahını alın. Bunu yapmazsanız, hem kaplamalar posta üzerine iyi yerleşmeyecek, hem de kaplamalarda postaya yerleştiği yerde bir yükseklik olacaktır. Postalar üzerine yerleşecek olan kaplamaların, postalar üzerindeki yapıştırma yerlerini işaretleyin. (Resim: 10- 11). Postalar üzerinde pozisyon alacak olan bu kaplamayı yerine düzgün yerleştirerek test edin. Kolay pozisyonlama için kaplama elemanı üzerinde, pruvadaki kavislere uygun olacak şekilde bükülmeler yapmanız gerekecek. Basit bir şekil verme için, bir düz yüzey üzerine kaplamayı yerleştirin ve bıçağınızın sapı ile kaplama elemanı üzerine hafif sürterek ovalayın. Bu ovalama, kaplama elemanının rahatça ve yeterli olarak bükülmesine yardımcı olacaktır. Kaplama elemanlarını çok çabuk ve şiddetli olarak belli bir şekle getirmek için, ıslak bükme işlemine başvurmalısınız.

 

 

Islak bükme, kaplamaları kaynayan çaydanlıktan çıkan buhara tutmak, sıcak suda veya evlerde kullanılan amonyak içinde tutmak suretiyle yapılabilir. Bu ıslak işlemlerin her biri ahşapları yumuşatacaktır ve kaplama işlemi daha kolay yapılacaktır.  Kaplama elemanlarına şekil verme işlemi yapmanız gerekirse, belli bir şekle giren kaplamaları model üzerine yapıştırmadan önce, onları tamamen kurutmanız ve ondan sonra yerlerine yapıştırmanız gerekir. Çünkü kaplamalar ıslatma esnasında uzayacak ve kurutma esnasında da tekrar kısalıp eski boylarına gelecektir. Yerlerine ıslak olarak yapıştırılan kaplamalar yerinde kuruduktan sonra deformasyona uğrayacaktır ve kaplamalar arasında boşluklar meydana gelecektir. Eğer kaplamalar üzerinde ıslak tip şekil verme için çelik iğne veya benzeri şeyler kullanıyorsanız, çivileri plastik içi boş kablo izolesi ile kaplayıp çivilerin doğrudan kaplamalar üzerine temasını engelleyiniz. Aksi halde pas lekeleri ile ahşap renginin bozulmuş bir şekilde değiştiğini görürsünüz.

 

ÜST KEMER VE ALT KEMER BELİRLENMESİ…

Teknenin her bir yarısını, üst bölüm ve alt bölüm olarak birbirinden çizgi ile ayırın. Üst bölüm, kenar kaplamadan, alt bölüm de dip kaplamadan meydana gelecektir. Kenar ve dip kaplama alanlarını ayıran çizgi, gemi dibinden küpeşteye kadar olan mesafenin tahminen ortasında bulunan, keskin su kesimi hattı etrafında çepeçevre dolanacaktır. Tersane işçileri bu alanı “sintine dönüşü” diye adlandırırlar. Bu çizgi kıç bodoslamasından başlar, pruvayı dolaşır ve öbür tarafta tekrar kıç bodoslamasındaki başladığı yerde son bulur.(Resim:24) Kaplama işene başlamadan önce, bu iki bölümü birbirinden mutlaka ayırın. (Kenar ve dip bölümleri). Üst bölüm olan kenar kaplama alanında, ilk önce “kılavuz” veya “vale” çıtalar atılır. Diğer çıtalar “kılavuz” veya “vale” çıtalara paralel olarak aşağıya doğru sarılır.(Resim:15- 16) Dip kaplama işlemi, omurgadan yukarıya doğru devam edecektir. .(Resim:17- 18) Bu ayrıntı çoğu kez gözden kaçmaktadır. Kaplamaların (Resim:15, 16, 17 ve 18) görüntülerine dikkat ediniz.

 

Modelinize yandan (profil) baktığınızda, modelin üst kemerini çeyrek ay şeklinde göreceksiniz.  Kaplama yapılacak alan, tamamen açık olarak meydandadır. Pruvaya doğru gittikçe daralma gösteren kaplama alanındaki daralma oranına göre, bu alanda pruvaya doğru gittikçe birleşme eğiliminde olan sağ ve sol yan taraflardaki kaplamaların hemen hemen hepsini hafif şekilde sivrileştireceksiniz.(Resim:15,16 ve 25) Veya pruva ve kıçta incelme gösteren kaplamaların genişliklerini daha geniş tutacaksınız. Veya bu iki uygulamayı bir kombinasyon olarak kullanacaksınız. Kaplamaları inceltme ve sivriltme işlemi için, üzerinde bir disk zımparası veya kayış zımpara taşıyan bir makine kullanabilirsiniz. Bu imkanınız yoksa iki düzgün ağaç takoz arasına mengenelerle sıkıştırılmış kaplamayı küçük modelci rendesi kullanarak istediğiniz biçime sokabilirsiniz. 

Yapılacak işlemlerin daha fazla memnuniyet verici sonuçlar ortaya çıkarması bakımından, kaplama inceltme işlemi sırasında, elemanları yerlerine yapıştırmadan önce mutlaka yerinde prova ediniz. Onun için, bu şekilde yerleştirilecek olan yeteri kadar kaplamanın uçlarını incelterek yapıştırma için hazırlayın. Çıta inceltme işleminde simetriyi kaçırmamak için sağdaki ve soldaki çıtayı birlikte işleme koyun. Bu işlemler için küçük bir plan veya iş dosyası kullanın. Bu planda yeri geldikçe hangi kaplamanın nasıl ve ne şekilde incelmesi gerektiğini kontrol ediniz. Baş bodoslamasındaki kaplamaların uçlarını, kılavuz kaplamalarda uyguladığınız gibi gerekli olan bükülmeleri yaptıktan sonra gittikçe incelterek zeminine uygun hale getirin.  

Daha sonra, yukarıda anlatıldığı gibi postaların kenarlarına gelecek olan her bir kaplamaya tutkal sürünüz. Kaplamalar bir diğeriyle taban tabana bitişeceğinden tutkalı çıta kenarlarına da sürmeyi ihmal etmeyin. Bilhassa geminin kavisli alanlarında kaplamaların çok keskin kenarlı olmaları nedeniyle ve kenarların birbiriyle öpüşecek şekilde çıta kenar pahını kırınız.(Resim:30)

Yeterli ve çabuk kuruyabilen ve kuruduğunda zımparalanabilen bir tutkal kullanın (Japon tutkalı gibi)  Tutkal kuruyuncaya kadar yapıştırılan kaplamaları parmaklarınızla tutunuz,  kleps, kıskaç gibi aparatlar kullanmayınız. Yapıştırma esnasında kaplamalar yerinden kayabilir. Alternatif olarak tutkal kuruma esnasında, postalara çakılmış bükme iğneleri veya ufak çivileri kullanarak çıtaları sağlamlaştırabilirsiniz. Çirkin görünümlü kusurlar ile çatlamış veya bozulmuş olabileceği korkusu ile kaplamaların doğal yapısını etkilememeye gayret edin. Kaplamaların, çatlamaması ve hoş olmayan çukurluklar ortaya çıkarmaması için kaplamaları zorlamaya çalışmayın.   Çıtaları doğal yapılarına uygun şekilde yatırmaya çalışın.

Yapacağınız sıralı simetri kontrol sistemine göre geminin her iki tarafındaki kaplamaları yerlerine yerleştiriniz.

 

Kenar kaplama alanı içinde baş bodoslamada hiçbir kaplama elemanı, bir diğerine benzememektedir. (Resim:17- 18) Bu sebepten dolayı, orta kısımda yerlerine uygun şekilde yerleşen kaplama tahtalarının geriye kalan kısımları pruvaya yaklaşırken incelmiş olacaktır. Gerçek gemilere uygun olarak, bundan böyle incelmeler kıçta da gerekli olabilir.

 

Yerli yerine konulan kenar kaplamaları ile modelinizi dip kısmından görüntülerken (kontrol ederken) her iki kenarda sarılmış olan alanın biçimine dikkat ediniz.(Resim:19) Tekne üzerindeki kıvrımların, kıçta bulunduğu yerden orta bölümü takip ederek küpeşteye doğru uzanan uçların, simetri olarak kavis çizmesi, bir yay şeklinde gözükecektir. Dip kaplamaların anahtar karakteristiği; geminin orta kısımlarında hemen hemen yatay pozisyonda olan kaplamaların baş bodoslama ve kıç bodoslamaya giderken yataydan düşeye doğru burkulmuş durumda olmalarındandır. Bu karakteristik yapı;  kaplamaların her iki ucundan biri ne tarafa dönüyorsa diğeri de doğal olarak aynı yöne kıvrılarak dönmesinden meydana gelir.(Resim:26)

 

 

Resimde görüldüğü gibi (Resim:27a-b)“Kenar kaplama bölümü ve “Dip kaplama bölümü” sarılmış ancak baş ve kıç bodoslamaya gitmekte olan kaplamaların uçlarında sivrilme yapılmamış. Kaplama yapılacak olan bölgede sık sık ve düzensiz olarak kama atma mecburiyeti ortaya çıkacak. Böyle bir uygulamanın da sonuçta düzgün ve hoşa giden bir zemin ortaya çıkaramayacağı tartışılmaz bir gerçektir. O nedenle, böyle bir durumla karşılaşmamak için, kaplama işlemine başlamadan önce, tekne iskeleti üzerinde “Kenar kaplama” ve “Dip kaplama” bölgelerinin mutlaka belirtilmesi gerekir. Ayrıca baş bodoslamaya uzanan kaplamaları üzerinde sivriltme ve “Birleştirme kama” uygulamasını hatırdan çıkarmamalıyız.

 

Teknede omurgaya bitişik döşenen ilk dip kaplama elemanından sonra döşenecek olan kaplamalara dikkat ediniz. Bu kaplamalar orta bölümde geniş iken pruva ve kıç tarafa gittikçe sivrilirler ve yelpaze şeklinde açılmalar gösterirler.(Resim:17-18) Bu çeşit sivrilme ve açılmalarda da kaplamalar arasında boşluklar meydana gelir. Birinci kaplamayı izleyecek olan kaplamalar, kıç bodoslamasındaki yelpaze şeklindeki açılmaları hesaba katılarak döşenmelidir. Aynı görüntü pruvada da meydana gelebilir, ama burada kaplanacak alan, kıçtan daha küçük olacaktır. Kurallara uygun olarak yelpaze şekillenmelerine ve çıta provalarına önem vermelisiniz.

Üçgen biçimli kamalar, kıç bodoslamasında yelpaze şeklini alan kaplamaların birbirinden ayrılarak açılmasından dolayı meydana gelen boşlukları doldurmak için yapılmıştır. Kama konusu ilerde daha geniş anlatılacaktır.

Çift tarafı inceltilmiş kaplama elemanları (Kamalar), kenar sarımında olduğu gibi geminin orta bölümünde de kaplamayı tamamlamak için ihtiyaç gösterebilir.

Kaplama işlemleri tamamlanarak yerlerine konmuş kaplamaların hepsinden, tamamıyla kurumuş ve keskinleşmiş köşeleri bir zımpara kağıdı ile ortadan kaldırın. Eğer kaplama esnasında kötü işçilikten dolayı meydana gelen “merdiven” dediğimiz kaplama köşelerini çok fazla zımparalayarak zemini düzeltmek istediğinizde, kaplama zemininde delik açılabilir. Zımparalama işlemi sırasında, eğer kaplama elemanlarının kenarları, mükemmel olarak birbiriyle öpüşmemiş ise, birleşme yerlerinde çirkin görünümlü yarıklar ortaya çıkacaktır. Bu yarıkları doldurmak için, kaplama tahta kıymıklarını, ince talaşlarını tutkalla karıştırarak elde edeceğiniz dolgu malzemesini kullanın. Göreceksiniz kusurlar ortadan kalkacaktır. Ancak bu olumlu sonuç, boyama ile tamamlanan bölümler için geçerlidir. Boyasız ve vernikli olarak bitirilmiş bölümlerdeki yarıklar izah edildiği gibi kapatılsa bile uzman gözüyle bakıldığında fark edilebilir. O nedenle en iyisi kaplama esnasında bu tip yarıkların meydana gelmesine fırsat vermemektir.

Tekneyi bir bütün olarak boya ile bitirebileceğiniz gibi teknenin bir kısmını tercihe göre mat veya parlak vernik kullanarak şeffaf olarak istediğiniz gibi bitirebilirsiniz. Model şimdi kaplamaları sarılmış durumda ve arma donanımları monte edilmek ve son çalışmaları yapılmak için hazırdır.

                                                                                                                                                                                  

            KAPLAMA KENARLARININ BİRLEŞME BİÇİMİ 

Dikkatlice uygun döşenen model kaplamaları, sıkı olarak bir arada bulunurlar. Birbiriyle öpüşen kenarları tam anlamıyla biri diğerinin üzerine boşluk bırakmadan oturmalıdır.

Gerçek gemilerdeki kaplamaların dış kenarları, az da olsa meyilli olarak döşendiklerinden boşluk bırakmaktadırlar. Kalafat denilen işlemle macun ve üstübü çekiçlenmek suretiyle bu boşluklar doldurulmaktadırlar. Ancak küçük modellerde kalafat işlemi olamayacağından sarma işlemi sırasında bu konuya çok dikkat edilmelidir. (Resim: 30)

 

 

DİĞER BAŞLIKLAR

 

MODEL GEMİ SARIMINA GİRİŞ

YENİ BAŞLAYANLAR İÇİN BASİT GEMİ MODELİ SARIMI

İLERİ DÜZEY ÖLÇEKLİ GEMİ MODELİ SARIMI

 

Yukarıdaki makalenin tüm hakları sayın Nihat KARALAR'a aittir. Hiçbir suretle izin alınmadan kopyalanamaz, herhangi bir yerde yayınlanamaz.